Kasteelterrein Breust - Eijsden

  • Informatie
  • Gegevens
  • Documentatie
  • Media
  • Domein

Naam:

Breust

Alternatieve benaming(en):

Landhuis van het kapittel van St. Maarten te Luik

Adres:

Stond aan de Sint-Martinusstraat en was onderdeel van e , Eijsden

Omschrijving:

(Marres, W. en J.J.F.W. van Agt, 1962) Het voorm. landhuis [...] had twee ten opzichte van elkaar haaks geplaatste vleugels met torens op de uiteinden. Van die situatie was bij de sloop al weinig over, slechts een grondverdieping uit de 17de eeuw van één van de vleugels en een rechthoekige toren met traptoren. De rest was vroeg 19de-eeuws. Beide vleugels vormden voorheen tezamen een rechthoekig terras, dat zij haakvormig omsloten, een omgracht complex. Aan de noordzijde lag een vijver, in oorsprong een warme bron.

Bouwtype:

Kasteelterrein

Typologie:

Moated site

Adres:

Stond aan de Sint-Martinusstraat en was onderdeel van e

Plaats:

Eijsden

Gemeente:

Eijsden-Margraten

Literatuur:

  • Anoniem (samenstelling gem. Eijsden), Eijsden in oude ansichten, Zaltbommel, Europese Bibliotheek, 1971, 38 p.
  • Caumartin, C., 'Souveniers de Promenades à Eysden (et ses environs)' in: Publications de la Société Historique et Archéologique dans le Duché de Limbourg, 4(1867), p. 411-420.
  • Crassier, Louis baron de, Dictionnaire historique du Limbourg Neerlandais, de la période féodale à nos jours, 2 delen, (opnieuw gepagineerde overdruk met index uit Publications de la Société Historique et Archéologique dans le Limbourg 1930-1937), Maastricht, Van Aelst, p. 91.
  • Hupperetz, W., B. Olde Meierink en R. Rommes (red.), Kastelen in Limburg. Burchten en landhuizen (1000-1800), Utrecht, Matrijs, 2006, pp. 494-495.
  • Habets, Jos., 'De Loonsche lenen in het tegenwoordige hertogdom Limburg (III Huis en heerlijkheid Breust bij Eysden)' in: Publications de la Société Historique et Archéologique dans le Duché de Limbourg, 8(1871), p. 35-47.
  • Hartmann, J.L.H., De reconstructie van een middeleeuws landschap: nederzettingsgeschiedenis en instellingen van de heerlijkheden Eijsden en Breust bij Maastricht (10e-19e eeuw), Assen, Proefschrift KU Nijmegen, verschenen als Maaslandse Monografieën nr 44 bij uitgever Van Gorcum, 1986, 376 p.
  • Hendriks, J.G.A. i.s.m. W. van Mulken, Gebundelde inventarissen der archieven van het kanton Eijsden 1795-1800, de gemeente Breust 1800-1828, de gemeente Eijsden 1800-1828, de gemeente Oost 1800-1828, de gemeente-ontvanger van Breust, Eijsden en Oost 1812-1828, Maastricht, Provinciale Inspectie der Archieven in Limburg, 1988, 98 p.
  • Janssen de Limpens, K.J.Th., Leen- en laathoven in de Maaslandse Territoria vóór 1795, (Werken uitgegeven door Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap, nr. 6) Maastricht, 1974, p. 191 (nr. 1116).
  • Krüll, W.J., Bibliografie van de geschiedenis van de Zuid-Limburgse kastelen en landhuizen, Heerlen, 1982, nummer 12.
  • Marres, W. en J.J.F.W. van Agt, Zuid-Limburg, uitgezonderd Maastricht, Den Haag, staatsdrukkerij, Deel V (provincie Limburg), derde stuk in De Nederlandse Monumenten van Geschiedenis en Kunst, 1962, p. 107.
  • Mulken, W. van, Inventaris van de archieven der gemeente Eijsden 1828-1933 (1938), Maastricht, Provinciale Inspectie der Archieven in Limburg, 1988, 310 p.
  • De Provincie Limburg (2 delen), Deel VII in Voorlopige Lijst der Nederlandsche Monumenten van Geschiedenis en Kunst, Den Haag, 1926, p. 66.
  • Ryckel, A. de, 'Recueil des droits et prérogatives compétants au vénérable chapitre de St. Martin à Liège tant comme decimateurs que libres barons de Brust' in: De Maasgouw, 11(1889), p. 189.
  • Ryckel, A. de, 'Notice sur la libre seigneurie de Breust' in: Publications de la Société Historique et Archéologique dans le Duché de Limbourg, 27(1890), p. 3.

Het in de jaren zestig van de twintigste eeuw gesloopte huis van Breust stond direct ten zuiden van de Martinuskerk van Breust (nu verenigd met de bebouwde kom van Eijsden). Het lag op een haaks op de Maas gerichte natuurlijke verhoging. Kerk en huis zijn in het midden van de veertiende eeuw gebouwd op het punt waar het beekje de Bak opwelt.

Breust gaat terug tot een domanaile hof uit de Karolingische tijd.

In de veertiende eeuw zou de hof enkele honderden meters naar het zuiden zijn verplaatst, naar een beter verdedigbare locatie direct ten zuiden van de huidige kerk. Of deze verplaatsing ook de kerk omvatte, is onduidelijk.'

Later is Breust in handen van de paters kapucijnen gekomen en uitgebouwd tot een klooster. Het was later in bezit van de Missionarissen van Marianhill.

Zoals het Maastrichtse Sint-Servaaskapittel de dertiende-eeuwse woontoren in Heer bezat, zo bezat het Luikse Sint-Maartenskapittel een kasteelachtig verblijf in Breust ten zuiden van de huidige Martinuskerk.

Het feit dat sinds ongeveer 1500 het versterkte en door grachten omgeven gebouw met de term 'de Motte' werd aangeduid, wijst op de ligging op een motte of heuvel. Dit moet beeldbepalend zijn geweest en pleit voor een stichting voor het midden van de dertiende eeuw.

Kort na 1619 is het bestaande huis gesloopt en vervangen door een omgracht kasteel met drie vleugels rond een naar het oosten geopende binnenplaats. Deze wordt afgebeeld op de kaart van Tranchot uit het begin van de negentiende eeuw. De zuidvleugel moet spoedig daarna zijn gesloopt en ging samen met de binnenplaats een terras vormen. Uit de kadastrale minuut blijkt dat de op de noordoosthoek een uitspringende toren stiond, terwijl op de zuidwesthoek een uitspringende ronde toren was.

Het L-vormige gebouw met het rechthoekige terras behield aanvankelijk de omgrachting. De grachten stulpten aan de noordzijde uit tot een vijver die door een warme bron werd gevoed en het water leverde voor een beekje. Op het ruime omringende terrein stond aan de oostzijde nog een tweetal opstallen. Aan het einde van de negentiende eeuw werd het gebouw een kapucijnenklooster, dat in d loop van de tijd vaak werd verbouwd. Inde jaren zestig van de twintigste eeuw is het gesloopt.

Nu nog te zien:



Context:

Gelegen op een natuurlijke verhoging aan de Maas aan de oorprong van het beekje de Bak.