Herenhuis met bouwhoeve De Bongard - Bocholtz

  • Informatie
  • Gegevens
  • Documentatie
  • Media
  • Domein
  • Wikipdia

Naam:

De Bongard

Alternatieve benaming(en):

De Bongaard, De Bongart

Adres:

Schoolstraat 40, Bocholtz

Bezoek mogelijkheden:

Nee

Omschrijving:

(RCE) Herenhuis: een ronde toren, een zijvleugel en ingangsvleugel als restant van een groter geheel. Opgetrokken van baksteen met speklagen, 1523 e.v. Laatgotische poortomlijsting en aan binnenplaats renaissance-arcaden. Inwendig o.a. een laatgotische schouw. Bouwhoeve van kalkbreuksteen; 1701, maar gewijzigd.

Bouwtype:

Herenhuis met bouwhoeve

Typologie:

Moated site met donjon

Huidig gebruik:

Landbouw-, loonbedrijf

Adres:

Schoolstraat 40

Plaats:

Bocholtz

Gemeente:

Simpelveld

Rijksmonument:

33606

Omvang monument:

Gehele object, echter niet de nieuwe loods.

Documentatie:

  • Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Dossier De Bongart, Zeist, Documentatie historische buitenplaatsen.

Literatuur:

  • Bogaard, P.H., 'Van den Bongard, genealogie van een Nederlandse tak van het Nederrijnse geslacht Von dem Bongart' in: Jaarboek Oud-Utrecht, 1975, p. 161-205.
  • Crassier, Louis baron de, Dictionnaire historique du Limbourg néerlandais de la période féodale à nos jours, Maastricht, Van Aelst, opnieuw gepagineerde overdruk uit Publications de la Société Historique et Archéologique dans le Limbourg 1930-1937, p. 44.
  • Crott, J., e.a., Bocholtz, Bocholtz, 1978.
  • Crott, J., 'Kasteel De Bongard Bocholtz' in: Het Land van Herle, Monumententocht 20 april 1985, z.p. (Heerlen), z.j. (1985), p. 14.
  • Dohmen, H.W.J., 'De Bongard. Het vergeten kasteel (te Bocholtz) eens de zetel der heerlijkheid Simpelveld en Bocholtz' in: Het land van Herle, (1963), p. 48.
  • Eversen, J.M.H., 'Laatkaarten te Simpelveld in 1720' in: De Maasgouw, 14(1892), p. 82.
  • Franssen, G.H., 'Schets van de geschiedenis van Simpelveld en Bocholtz' in: De Maasgouw, 85(1966), p. 161-188.
  • Franssen, G.H., Van Simplevei tot Simpelveld: geschiedenis van Simpelveld, Simpelveld, uitgave van de gemeente, 1970
  • Franssen, H., 'De Bongard' in: De Bongard, tijdschrift van de Heemkundevereniging Simpelveld-Bocholtz, 1(1987)1, p. 9-19 en 1(1987)2, p. 9-16.
  • Hupperetz, W., B. Olde Meierink en R. Rommes (red.), Kastelen in Limburg. Burchten en landhuizen (1000-1800), Utrecht, Matrijs, 2006, pp. 449-452.
  • Habets, J., 'Notes sur Simpelveldt et Bocholtz' in: Publications de la Société Historique et Archéologique dans le Duché de Limbourg, 8(1871) p. 440-441.
  • Habets, J., 'Geschiedkundige aanteekeningen over Simpelveldt 1155-1598' in: Publications de la Société Historique et Archéologique dans le Duché de Limbourg, 8(1871) p. 161-180.
  • Janssen, H.L., J.M.M. Kylstra-Wielinga en B. Olde Meierink (red.), 1000 jaar kastelen in Nederland. Functie en vorm door de eeuwen heen, Utrecht, Matrijs i.s.m. Nederlandse Kastelenstichting, 1996, p. 128.
  • Janssen de Limpens, K.J.Th., Leen- en laatbanken in de Maaslandse Territoria vóór 1795, (Werken uitgegeven door Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap, nr. 6) Maastricht, 1974, p. 45 (nr. 161).
  • Krüll, W.J., Bibliografie van de geschiedenis van de Zuid-Limburgse kastelen en landhuizen, Heerlen, 1982, nummer 78.
  • Marres, W. en J.J.F.W. van Agt, Zuid-Limburg, uitgezonderd Maastricht, Den Haag, staatsdrukkerij, Deel V (provincie Limburg), derde stuk in De Nederlandse Monumenten van Geschiedenis en Kunst, 1962, p. 66-70.
  • De Provincie Limburg (2 delen), Deel VII in Voorlopige Lijst der Nederlandsche Monumenten van Geschiedenis en Kunst, Den Haag, 1926, p. 35-36.
  • Strange, J., Genealogie der Herren und Freiherren von Bongart, Köln-Neuss, 1866.
  • Toussaint, A.J., 'Kolenlaand - Burchtenland - Sagenland: Bocholtz' in: Steenkool, (1952), p. 151.
  • Toussaint, A.J., '(Geschiedkundige aantekeningen over) Bocholtz' in: Ons Heem, (1962), p. 115.

Afbeeldingen Beeldbank RCE

U kunt foto's van dit monument toevoegen op Wikimedia Commons o.v.v. rijksmonumentnr. 33606

Kasteel de Bongard is een kasteel in het Nederlands-Limburgse Bocholtz dat tegenwoordig een deel is van de gemeente Simpelveld. Het 16e-eeuwse bouwwerk is gelegen in het dal van de Bocholtzerbeek, aan de Groeneweg ten noordwesten van het dorp.

Beschrijving van het kasteel

Het kasteel is in het begin van de 16e eeuw gebouwd op de fundamenten van een omgrachte voorganger uit de 14e eeuw. Het kasteel kreeg toen een vierkant grondplan met vier vleugels om een binnenplaats en een poorttoren in het midden van een van die vleugels. Later is op elk van de vier hoekpunten een ronde toren bijgebouwd. In de 19e eeuw is het kasteel verkleind tot een kwart van de oorspronkelijke opzet, waarbij slechts een van de ronde torens, de poortoren en de vleugels tussen de ronde toren en de poorttoren overbleven. De overblijvende vleugel en de poorttoren werden aan beide zijden voorzien van een kopse gevel.

Het gehele gebouw is opgetrokken uit bakstenen met daartussen over de gehele hoogte mergelstenen speklagen, waardoor het een Maaslandse renaissance uiterlijk heeft. De ingangspoort in de poorttoren is voorzien van een laatgotische hardstenen omlijsting. Aan de zijde van de binnenplaats bevinden zich overblijfselen van twee galerijen uitgevoerd in vroegrenaissance stijl en voorzien zuilen. Inwendig heeft het kasteel een laatgotische schouw.
Bij het kasteel ligt een in 1701 uit kalkbreuksteen opgetrokken U-vormige hoeve.
Rond het kasteel is een park aangelegd.

Geschiedenis, bewoners

De familie van de Bongard was al omstreeks 1300 bekend en werd in de naburige streken machtig en invloedrijk. Of het kasteel de Bongard de bakermat van deze familie is geweest is nooit helemaal duidelijk geworden aangezien de familie van den Bongard uit Bocholtz moeilijk te onderscheiden is. De nazaten droegen veelal dezelfde voornamen en latiniseerden hun naam. Dit gold ook voor veel van hun opvolgende andere families. De oorspronkelijke 14e-eeuwse omgrachte burcht werd voor het eerst vermeld in 1373. In 1523 werd dit kasteel verbouwd door Bernard van Bongard en in 1550 voegde hij de vier ronde hoektorens aan het kasteel toe.

De Schepenbank Simpelveld-Bocholtz werd in 1626 een Heerlijkheid verpand aan Maria van den Bongart. De adellijke familie van de Bongard, die, als ze niet in Haus Ritz' in Aken verbleven, op het kasteel woonde, verkreeg hierbij de titel heer van Simpelveld en Bocholtz en de hierbij behorende rechtsmacht en inkomsten uit het gebied van deze heerlijkheid. De mannelijke stam van de familie van de Bongard stierf echter met Anna Margaretha van de Bongard uit. Zij huwde in 1630 met Hans Caspar von und zu der Leyen zu Hohengerolsegg, een rijk adellijk Duits geslacht stammende uit de Moezelstreek. Na de dood van haar man verkocht zij in 1680 de heerlijkheid op haar beurt aan haar zoon, C.G. baron von der Leyen. Van 1680 tot 1773 was het kasteel bestuurscentrum van de heerlijkheid Simpelveld-Bocholtz. Beide families lieten hun zaken behartigen door een rentmeester. In de meeste gevallen zijn zij ook stadhouder van de Laathof Bongard en Schout van de bank Simpelveld-Bocholtz.

In 1783 verkoopt de graaf Francois Charles von der Leyen, mede namens zijn broers, de Heerlijkheid Simpelveld-Bocholtz met het kasteel en alle aanhorigheden aan de baronesse Marie Barbe de Rochow, woonachtig op het kasteel Overhuizen. Dat kasteel wordt dan de zetel van de Heerlijkheid. Voor de Bongard treedt langzaam verval in. In 1795 wordt aan de overheersende rol van de adel een einde gemaakt. De bestuurlijke rol van Overhuizen houdt dan ook op. Vervolgens komt het kasteel in handen van diverse adellijke families zoals Rodoan, De Bieberstein, Zawadsky, van Rijckevorsel en de laatste adellijke bewoner, Van Steenweghen. Deze verkocht het kasteel echter na 5 jaar aan de familie De Weichs de Wenne.

Het kasteel wordt bewoond door de familie Schnackers. Het gebouw is een rijksmonument.

Foto's


Ga naar Wikipedia.

De Bongard in de gemeente Simpelveld ligt ten noordwesten van het dorp Bocholtz. De hoofdburcht was omgeven door een rechthoekige omgrachting. Het kasteel ligt in het dal van de Bocholtzerbeek die door het dorp stroomt. Aan de voorzijde voerde een rechte dreef naar de Bocholtzerheide.

Over het uiterlijk van het middeleeuwse kasteel, dat in de zestiende eeuw verdween, is niets bekend. Het huidige, van oorsprong zestiende-eeuwse kasteel bestaat uit een brede linkervleugel met haaks daarop een smalle zuidvleugel.' 'Het was aan het begin van de negentiende eeuw het zuidwestelijke deel van een complex met vier ronde torens. In het midden van de voorvleugel bevond zich het nog bestaande poortgebouw.'

Voor de kartering van Tranchot en het maken van de kadastrale minuut in 1822 werden het rechterdeel van het kasteel alsmede de twee ronde torens gesloopt. Aan het einde van de negentiende eeuw, in ieder geval na 1889, zouden de achtervleugel en de ronde hoektoren linksachter worden gesloopt. Voor de poort ligt een niet omgrachte en bovendien niet gesloten voorhof …'

Nu nog te zien:



Context:

Gelegen aan de westelijke oever van het dal van de Bocholtzerbeek.