Ruïne Nijeborg - Weert

  • Informatie
  • Gegevens
  • Documentatie
  • Media
  • Domein
  • Wikipdia

Naam:

Nijeborg

Alternatieve benaming(en):

Neijenborch

Adres:

Biest 1, Weert

Bezoek mogelijkheden:

Nee

Omschrijving:

(RCE) Resten van het monumentale kasteel van Weert, de Nijeborgh, waarvan het hoofdgebouw grotendeels 15e eeuws was. Binnen de omgrachting liggen o.a.: resten van de vierkante ommuring, van twee ronde hoektorens en resten van een zware vierkante hoektoren, waarop een later woonhuis staat. Van de voorburcht bestaan nog de resten van de poort.

Opmerking:

Restant van de poort van de voorburcht en later woonhuis

Bouwtype:

Ruïne

Typologie:

Vierkant kasteel

Huidig gebruik:

Woning en houthandel

Adres:

Biest 1

Plaats:

Weert

Gemeente:

Weert

Rijksmonument:

38455

Omvang monument:

Restanten van het oorspronkelijke kasteelcomplex.

Documentatie:

  • Bongaarts, J.E., Overzicht van archieven en verzamelingen gemeentearchief Weert, Weert, Gemeentearchief, 1995, 25 p.
  • Henkens, J., Inventaris van het archief der gemeente Weert 1795-1920, gevormd onder beheer van de sekretaris, Maastricht, Inspectie der Gemeente- en Waterschapsarchieven in Limburg, 1959, 225 p.
  • Henkens, J., Inventaris van het nieuw-archief der gemeente Weert 1795-1920 en van de gedeponeerde archieven 1800-1950, Weert, 1962, 232 p.
  • Rijksdienst voor de Monumentenzorg (RDMZ), Panddossier Weert voormalig kasteel, 1920-1955, Zeist.
  • Wassink, J.F.A., Inventaris van het oud-rechterlijk archief van Weert, Weert, Inventarisreeks gemeentearchief Weert nr. 1, 1994, 324 p.
  • Win, J.Th.H. de, Inventaris van het oud-archief der gemeente Weert tot 1795 en van gedeponeerde oud-archieven, z.p. (Weert), Inspektie der Gemeente- en Waterschapsarchieven in Limburg, 1956, 379 p.

Literatuur:

  • Anoniem, 'Nog iets over kasteel Hoensbroek en Nijenburg' in: Buiten, 13(1919), p. 187-191.
  • Anoniem, Wieërter Almanak 1983, Portret van Wieërt, deil 7; karakteristieke Geboüwe, Weert, 1983
  • Crassier, Louis baron de, Dictionnaire historique du Limbourg néerlandais de la période féodale à nos jours, Maastricht, Van Aelst, opnieuw gepagineerde overdruk uit Publications de la Société Historique et Archéologique dans le Limbourg 1930-1937, p. 589.
  • Flament, A.J.A., Chroniek van de heerlijkheid Weert, getrokken uit de stadsrekeningen, charters en andere oorspronkelijke bescheiden, Maastricht, 'Le Courier de la Meuse', 1892, 148 p.
  • Geschied- en Oudheidkundige Kring 'De Aldenborgh', Jubileumuitgave 'De Aldenborgh', 1939-1979, Weert, 1979, 42 p.
  • Gulick, F.W. van, 'De twee kastelen van Weert' in: De Maasgouw, 87(1968), p. 97-118.
  • Hupperetz, W., B. Olde Meierink en R. Rommes (red.), Kastelen in Limburg. Burchten en landhuizen (1000-1800), Utrecht, Matrijs, 2006, p. 216.
  • Haanen, E., 'De heerlijkheden Weert en Nederweert en de verkoop van 1781' in: Weert in woord en beeld, jaarboek, 1996, p. 29-56.
  • Haanen, E., 'Het herstel aan de vestingwerken en het kasteel in 1703-1705' in: Weert in woord en beeld, jaarboek, 1998, p. 75-85.
  • Henkens, J., Weert in oude ansichten, Zaltbommel, Europese Bibliotheek, 2de druk, 1971, 80 p.
  • Henkens, J., 'Het verval der vestingwerken van Weert' in: Van Nyersen Upwaert (een bundel opstellen over Limburgse geschiedenis aangeboden aan M.K.J. Smeets), p. 253-257.
  • Hermans, P., 'De rijksmonumenten in Weert' in: Weert in woord en beeld, jaarboek voor Weert 1990-91, 1990, p. 104-110.
  • Kransberg, D. en H. Mils, Kastelengids van Nederland; Middeleeuwen, Haarlem, 1979, p. p. 253-254.
  • L., 'Het kasteel van Weert' in: Buiten, 19(1925), p. 618.
  • Leclercq, W.L., Limburg, Reisboek, Amsterdam, z.j. (±1940), p. 135.
  • Lenaers, W. & H. Roumen, 'Het kasteel en de heeren van Weert' in: De Nedermaas, 5(1927 / 28)2, p. 21-23 en 5(1927 / 28)3, p. 31.
  • Mathijsen, H.J.M.E., 'Weert in 1702. Militaire acties en de verwoesting van het kasteel' in: De Maasgouw, 92(1973), p. 19-27.
  • Mertens, J. (e.a.), Schetsen uit de geschiedenis van het land van Weert, Weert, 1956, p. 45-47.
  • De Provincie Limburg (2 delen), Deel VII in Voorlopige Lijst der Nederlandsche Monumenten van Geschiedenis en Kunst, Den Haag, 1926, p. 548.
  • Schulte, A.G. (red.), Ruïnes in Nederland, Zwolle / Zeist, Waanders / RDMZ, 1997, p. 195-196.
  • Smeets, S., Weert en zijn monumenten, Weert, Voorlichtingsblad gemeente nr. 35, 1976.
  • Tubee, C.H.J., Repertorium op boeken en artikelen betreffende de historie van Weert, Weert, uitgave door auteur, tweede druk, 1997, 68 p.
  • Wolters, M.J., Notice historique sur l'ancien comte de Hornes et sur les anciennes seigneuries de Weert, Wessem, Ghoor et Kessenich, Gand, Gyselynck, 1850, 288 p.

Afbeeldingen Beeldbank RCE

U kunt foto's van dit monument toevoegen op Wikimedia Commons o.v.v. rijksmonumentnr. 38455

Kasteel Nijenborgh, tegenwoordig Huis Op de Biest genaamd, is gelegen in de Nederlands Limburgse gemeente Weert.

Beschrijving van het kasteel

Het kasteel is een ruïne van de tussen 1455 en 1461 door Jacob I van Horne gebouwde burcht. Deze burcht was de zetel van de heren van Weert, de latere graven van Horn, en bestond uit een hoofdburcht en een, eveneens 15e-eeuwse, voorburcht. De hoofdburcht was gelegen op een dubbel omgracht terrein en had een rechthoekig grondplan van circa 75x60 meter met een ommuurde binnenplaats. Op de hoekpunten lagen vier torens, waarvan op de noord- en zuidhoek twee forse vierkante torens met hoge spitsen en laatgotische architectuur, met grote ramen, arkeltorentjes, dakkapellen en een traptoren, en twee kleinere ronde torens op de beide andere hoeken. Het had een grote, zeer hoge woonvleugel met trapgevels, die was geplaatst tegen een van de lange zijden, een poortgebouw en voor het overige was het gesloten door een kasteelmuur.

Het kasteel werd verwoest in 1702 tijdens de Spaanse Successieoorlog bij het beleg van Weert. Hetgeen er overbleef waren de restanten van de hoektorens, de ommuring en delen van het poortgebouw in de voorburcht.

Op de fundamenten van de vierkante zuidelijke toren werd in 1841 het huidige herenhuis Op de Biest gebouwd. De ronde oostelijke toren werd in de 19e eeuw nog verhoogd.

Geschiedenis en bewoners

De heren van Horn die hun stamslot hadden in Horn, behoorden tot de voornaamste adel in de Nederlanden. Toen ze vanaf de 12e eeuw het voogdijschap over Weert verwierven, besloten ze om hun zetel te verplaatsen naar die stad en bouwden hiervoor de Aldenborgh. Omdat dit kasteel in 1455 niet meer aan de eisen van die tijd voldeed werd besloten om een nieuwe burcht te bouwen. Het verrees op enkele honderden meters van de Aldenborgh, tegen de stadsomwalling van Weert en ze noemden dit de Nijenborgh (Nieuwe Burcht). De Aldenborgh werd in 1461, toen de nieuwe burcht klaar was, geschonken aan de Minderbroeders.

De eerste bewoner van de Nijenborgh was Jacob I van Horne, die in 1450 op Kruistocht was geweest in het Heilige Land. Als beloning hiervoor werd hij tot ridder geslagen door Frederik III en mocht hij voortaan de titel "Graaf van Horn" dragen. Een van zijn zonen, Jan van Horne geboren in 1458, werd de latere prins-bisschop van Luik. Een andere zoon, Jacob II van Horne, werd in 1472 zijn opvolger als heer van Weert en graaf van Horne. Jacob I nam toen zijn intrek bij Minderbroeders in de Aldenborgh.

Filips van Montmorency

De meest bekende nazaat van de van Hornes was Filips van Montmorency. Hij was de zoon van Jozef van Montmorency, graaf van Nevele en was in zijn jonge jaren eerst page, later kamerheer aan het hof van keizer Karel V. Zijn moeder Anna van Egmont, hertrouwde met Jan van Horne (1480-1540). Filips werd in 1540 door een beschikking van zijn stiefvader eigenaar van de Nijenborgh, het graafschap Horne en de heerlijkheden Heusden, Altena en Weert naliet. Hij was gehuwd met Walburgis van Nieuwenaer, een welgestelde edelvrouw. Hij maakte snel carrière, in 1555 stadhouder (legeraanvoerder) van Gelre en in 1556 Ridder in de Orde van het Gulden Vlies. In 1558 volgde hij Maximiliaan II van Bourgondië op als admiraal van de Nederlanden en in 1559 was hij admiraal-generaal van de Spaanse vloot en begeleidde hij in die functie Filips II naar Spanje. Door zijn grote successen werd hij benoemd tot lid van de Raad van State. In deze hoedanigheid behoorde hij later, samen met Willem van Oranje, Lamoraal van Egmont en Brederode, tot de kopstukken van het verzet tegen het beleid van de kardinaal Antoine Perrenot Granvelle, bisschop van Atrecht, die de inquisitie (vervolging van de protestanten) invoerde in Vlaanderen. Filips II stuurde in 1566 de hertog van Alva naar de Nederlanden om orde op zaken te stellen na de Beeldenstorm. Willem van Oranje ontvluchtte hierop Brussel; Egmont en Horne besloten niet te vluchten. Alva liet vrijwel direct na zijn aankomst de graven Egmont en Horne arresteren. Op 5 juni 1568 werden beide edellieden onthoofd op de Grote Markt van Brussel. Filips van Montmorency werd begraven in de Sint-Martinuskerk in Weert. De titel Graaf van Horne ging over op zijn jongere broer Floris die echter in 1570 ook om het leven werd gebracht na een missie van de Spaanse koning.

Opvolgers van de van Hornes als heren van Weert werden de prinsen van Chimay uit Henegouwen.

Tachtigjarige Oorlog en later

De onthoofding van Egmont en Horne werd het definitieve sein voor de Nederlandse opstand. Kasteel Nijenborgh werd meerdere malen belegerd tijdens de Tachtigjarige Oorlog, afwisselend door de Spaanse en Staatse troepen. Het werd onder andere in 1578 door Willem van Oranje ingenomen maar nauwelijks drie maanden later in februari 1579 weer door het leger van de Hertog van Parma heroverd. Het kasteel werd in 1702 tijdens de Spaanse Successieoorlog vrijwel geheel verwoest door de troepen van de hertog van Marlborough, John Churchill (voorvader van Winston Churchill). Alleen de ruïne van de toegangspoort van de voorburcht en resten van enkele hoektorens getuigen nu nog van de aanwezigheid van dit kasteel.

Het kasteel bleef wel nog in bezit van de prinsen van Chimay, maar werd niet meer door hen herbouwd. Het raakte verder in verval omdat deze eigenaars er zich nauwelijks om bekommerden en liever in hun kastelen in Henegouwen verbleven. In 1841 werd de ruïne aangekocht door Louis Beerenbroek, voormalig burgemeester van Weert. Hij liet op de oostelijke torenresten een geheel nieuw herenhuis bouwen dat de naam kreeg "Huis Op de Biest". Later woonden er nog de families Coenen, Mathijsen, Wolterbeek en Scheymans. Deze laatste familie staat al sinds 1923 te boek als eigenaar van de huidige gebouwen en heeft er een houthandel gevestigd.


Ga naar Wikipedia.

Tegen het noordoosten van de stad Weert, buiten de voormalige Hoogpoort en grenzend aan de stadsomwalling, ligt het kasteelterrein van de Nijeborg, het kasteel van Weert. De naam Nijeborg veronderstelt het bestaan van een 'Aldeborg'. Deze zou hebben gestaan op het terrein van het vijftiende-eeuwse minderbroedersklooster. Het is echter zeer twijfelachtig of het een kasteel betrof. Van het imposante, in 1702 verwoeste, rechthoekige kasteel Nijeborg resten nog slechts delen van de ommuring en de hoektorens. Daarvan is de zuidelijke toren in 1841 verbouwd tot een herenhuis.

De zuidtoren werd in 1840 vervangen door het nog bestaande woonhuis, maar de andere torens zijn nog herkenbaar aanwezig.

Deze poort (in de voorburcht) is bewaard gebleven, zij het in bouwvallige staat.

Nu nog te zien:

-