Standpunt Stichting Limburgse Kastelen over consolidatie en reconstructie van kasteelruïnes
7 juli 2009
In de afgelopen jaren lijkt het aantal initiatieven rondom reconstructies en consolidaties van kasteelruïnes (in Limburg) toe te nemen. Dat is voor ons bestuur aanleiding geweest om in overleg met onze adviseurs tot de formulering van een standpunt over reconstructies en consolidaties van kasteelruïnes te komen.
A.
De Stichting Limburgse Kastelen zal initiatieven tot reconstructie van een kasteelruïne toetsen aan de volgende criteria:
1. de haalbaarheid van een succesvolle bouwkundige consolidatie van een ongewijzigde
kasteelruïne;
2. het maatschappelijke draagvlak voor / de maatschappelijke noodzaak van een
reconstructie;
3. de wijze van omgang met het nog aanwezige historische bouwmateriaal
(op grond van bouwhistorisch onderzoek en documentatie tijdens de projectrealisatie)
en de toekomstige beleefbaarheid hiervan voor het publiek;
4. de consequenties van de voorgenomen reconstructie voor de omringende
nederzettingsstructuur, het omringende cultuurlandschap en de aanwezige
archeologische waarden;
5. de beantwoording van de vraag of de eventuele reconstructie van volledig verdwenen
gebouwonderdelen wenselijk is en hoe wordt deze gemotiveerd?
6. de haalbaarheid van een duurzame instandhouding van het gereconstrueerde gebouw.
B.
Alvorens te komen tot een standpunt over de reconstructie van een ruïne moeten naar oordeel van de Stichting Limburgse Kastelen de volgende vragen beantwoord zijn:
1. is er voldoende informatie om vast te stellen welke impact de voorgestelde wijzigingen
hebben?
2. welk effect hebben de wijzigingen op authenticiteit en integriteit van het gebouw?
3. is bekeken of de veranderingen in de toekomst wellicht teruggedraaid kunnen worden?
4. zijn alle mogelijke opties vergeleken zodat een weloverwogen keuze gefundeerd kan worden
gemaakt?
5. worden de resultaten van de reconstructie op een adequate wijze gemonitord en geëvalueerd?
C.
De uitkomsten van deze toetsing moeten uitwijzen dat er op een verantwoorde wijze wordt omgegaan met de instandhouding van historisch bouwmateriaal, nederzettingsstructuur / cultuurlandschap en aanwezige archeologische waarden. De essentie van het monument moet leesbaar en tastbaar blijven, de nieuwe functie is in harmonie met het gebouw. De haalbaarheid van structurele consolidatie van de kasteelruïne is niet vanzelfsprekend realiseerbaar. Nieuwe ingrepen moeten het monument geen geweld aandoen en hoofdzakelijk ten gunste komen van het oorspronkelijke bouwmateriaal. Wijzigingen en toevoegingen moeten uitgebalanceerd bijdragen aan de monumentale waarde. De bouwgeschiedenis moet zichtbaar blijven. Er moet worden gewaakt voor geschiedvervalsing door het realiseren van niet-authentieke historiserende bouwelementen. Documentatie van de reconstructie, de gemaakte keuzes en de wijze van omgang met historisch bouwmateriaal is zeer wenselijk.
D.
Niet alle criteria zoals hiervoor genoemd hebben eenzelfde gewicht bij het bepalen van een standpunt over een voorgenomen reconstructie. Ons bestuur heeft geconcludeerd dat, hoewel reconstructies van kasteelruïnes niet op voorhand worden uitgesloten, de voorkeur van de Stichting Limburgse Kastelen uitgaat naar een verantwoorde bouwkundige consolidatie van een ongewijzigde kasteelruïne. De Stichting Limburgse Kastelen kan zich vinden in de realisatie van een verantwoorde reconstructie indien het te reconstrueren kasteel nog in belangrijke mate bepalend is voor de in de betreffende gemeenschap aanwezige beleving er van. Met andere woorden, wanneer de herinnering aan het betreffende kasteel nog overwegend wordt bepaald door het ten dele verdwenen kasteel en nog niet door de daarvan resterende ruïne. Deze opvatting impliceert dat naar oordeel van de Stichting Limburgse Kastelen de mogelijkheden voor een verantwoorde reconstructie eindig zijn, overeenkomstig de met het kasteel samenhangende herinneringen. Is dat het geval, dan komen de criteria en vragen zoals genoemd onder A t/m C daarna pas aan de orde.