Ontwerpopgaven Kasteeldomeinen Limburg van start!
29 juni 2009
De Stichting Limburgse Kastelen heeft in oktober 2005 ten behoeve van een brede doelgroep het boek 'Kastelen in Limburg' uitgegeven. Dit boek geeft een inzicht in de bouw- én bewoningsgeschiedenis van 265 kastelen in Limburg. Het bestuur besloot daarna aanvullende themastudies uit te voeren. Eén van deze themastudies, de kasteeldomeinen, wordt verricht door een werkgroep met als doel inzicht te geven in de cultuurhistorische samenhang tussen kasteel en bijbehorend cultuurlandschap. De studie kasteeldomeinen beoogt een inspiratiebron te zijn om projecten voor (her)bestemming, inrichting en het beheer van de kasteeldomeinen vanuit een cultuurhistorische context te ontwikkelen. Het Stimuleringsfonds voor de Architectuur ondersteunt de studie als een Belvédère-kennisproject. Het project is gericht op de lokale en provinciale overheid, belangenorganisaties, eigenaren / beheerders van kastelen en/of kasteeldomeinen, opdrachtgevers, ontwerpers en studenten. De werkgroep heeft in overleg met de desbetreffende gemeenten vier kasteeldomeinen als pilot geselecteerd om te toetsen in welke mate de studieresultaten inderdaad als inspiratiebron voor nieuwe ontwerpen kan dienen, te weten: - Ter Horst, gemeente Horst aan de Maas; - Montfort, gemeente Roerdalen; - Schaesberg, gemeente Landgraaf; - Landgoederenzone Meerssenerweg, gemeente Maastricht. Architecten, stedenbouwkundigen en landschapsdeskundigen zijn via de BNA, BNS / BNT en het SCHUNCK Glaspaleis uitgenodigd in te schrijven voor de ontwerpopgaven rondom deze kastelen. Onderstaand treft u de tekst van deze uitnodiging aan.
Uitnodiging ontwerpopgave ‘Kasteeldomeinen Limburg’
1. Doel van het project kasteeldomeinen
De Stichting Limburgse Kastelen heeft in oktober 2005 ten behoeve van een brede doelgroep het boek ‘Kastelen in Limburg’ uitgegeven. Dit boek geeft een inzicht in de bouw- én bewoningsgeschiedenis van 265 kastelen in Limburg.
Het stichtingsbestuur besloot daarna aanvullende themastudies uit te voeren. Eén van deze themastudies, de kasteeldomeinen, wordt verricht door een werkgroep met als doel inzicht te geven in de cultuurhistorische samenhang tussen kasteel en bijbehorend cultuurlandschap. De studie beoogt een inspiratiebron te zijn om projecten voor (her)bestemming, inrichting en het beheer van de kasteeldomeinen vanuit een cultuurhistorische context te ontwikkelen.
Het Stimuleringsfonds voor Architectuur ondersteunt de studie als een Belvédère-kennisproject. Het project is gericht op de lokale en provinciale overheid, belangenorganisaties, eigenaren / beheerders van kastelen en/of kasteeldomeinen, opdrachtgevers, ontwerpers en studenten.
2. De ontwerpopgave van de pilotdomeinen, informatiebijeenkomsten
De werkgroep heeft in overleg met de desbetreffende gemeenten vier kasteeldomeinen als pilot geselecteerd om te toetsen in welke mate de studie inderdaad als inspiratiebron voor nieuwe ontwerpen kan dienen, te weten:
- Ter Horst, gemeente Horst aan de Maas;
- Montfort, gemeente Roerdalen
- Schaesberg, gemeente Landgraaf;
- Landgoederenzone Meerssenerweg, gemeente Maastricht
De werkgroep kasteeldomeinen van de Stichting Limburgse Kastelen nodigt hierbij architecten, stedenbouwkundigen en landschapsdeskundigen uit door inschrijving hun belangstelling voor één of meerdere van deze ontwerpopgaven kenbaar te maken (met achterliggend inschrijformulier via info@limburgsekastelen.nl of per post aan Stichting Limburgse Kastelen, Postbus 203, 6040 AE ROERMOND). Ter nadere informatie organiseert de werkgroep twee informatiebijeenkomsten waar de context van de studie, de aard van de ontwerpopgaven en de programma’s worden verduidelijkt. U kunt zich ook tijdens deze bijeenkomsten inschrijven.
De bijeenkomsten vinden plaats in:
1. Parkhotel Horst (nabij afslag Horst Noord -Tienray A73) op 15 mei om 16.15u, hierbij ligt de nadruk op de ontwerpopgaven Ter Horst en Montfort;
2. het Schunck Glaspaleis te Heerlen op 22 mei 2009 om 16.15u, waarbij de nadruk ligt op de ontwerpopgaven Schaesberg / Landgoederenzone
Meerssenerweg.
3. Wat verwachten wij van U?
De ontwerpopgaven zijn niet willekeurig gekozen, maar sluiten aan op actuele maatschappelijke behoeften. Er zijn geen fictieve programma’s geformuleerd. De economische uitvoerbaarheid van een ontwerp is echter niet relevant.
Na ontvangst van de opgave, waartoe U de ondergronden vanaf 15 mei 2009 kunt raadplegen van de site www.taken.nl/slk (onder de nummers 020, 092, 225 en onder ‘landgoederenzone meerssenerweg’), ontwerpt U een schetsplan. Op voornoemde site wordt per domein aangegeven welke gegevens op de Tranchotkaart (ca. 1810) thans nog in het veld terug te vinden zijn. Bij de landgoederenzone Meerssenerweg wordt met kaarten uit het midden van de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw de verdere ontwikkeling na 1810 aangeduid.
Uw schetsplan bestaat uit:
a. het concept in hoofdlijnen en een beeld van de bestaande ruimtelijke en cultuurhistorische identiteit van het domein en zijn omgeving;
b. de betekenis van dit concept voor de vormgeving van een toekomstige ontwikkeling van het domein en zijn omgeving;
c. de uitwerking van het programma in hoofdlijnen;
d. de sfeer die U voorstaat middels referentiebeelden of andere visualisaties ter verduidelijking van het ontwerp.
De ontwerpen dienen op een door u te bepalen afleesbare schaal, ter totale formaat van maximaal één A-2 (of 2x A-3, 4x A-4) per project, uiterlijk 26 juni a.s. op papier én digitaal (CD/DVD) toegezonden te worden aan de Stichting Limburgse Kastelen, Postbus 203, 6040 AE Roermond, met de omslagreferentie ‘kasteeldomeinen’. De ontwerpen mogen voorzien zijn van een logo.
4. Het verdere verloop
Na selectie van de ontwerpen organiseert de werkgroep op 24 juli vanaf 14.30u in het Schunck Glaspaleis te Heerlen een feestelijke bijeenkomst voor alle deelnemende ontwerpers, waar geselecteerde projectvoorbeelden door hun ontwerpers worden toegelicht. Aan de ontwerpers van ten hoogste acht projecten die naar het oordeel van de werkgroep het meest tegemoetkomen aan de onder 3 genoemde voorwaarden wordt dan tevens een waarderingsbijdrage toegekend.
De Stichting Limburgse Kastelen belegt met het Steunpunt voor Archeologie en Monumentenzorg Limburg daarna ook een informatiebijeenkomst voor gemeentebesturen,
RO-medewerkers, ontwerpers, kasteeleigenaren en andere belangstellenden, waar:
- een toelichting op het project kasteeldomeinen wordt gegeven;
- een toelichting volgt op de werkwijze, aard en omvang van het onderzoek;
- de toepasbaarheid van een aantal ontwerpen kan worden toegelicht aan de hand van een beamer-presentatie.
Verder zal de Stichting Limburgse Kastelen de studieresultaten van de werkgroep Kasteeldomeinen digitaal beschikbaar stellen voor de cultuurhistorische waardenkaart van de provincie Limburg en via de eigen digitale informatiekanalen.
Daarnaast wordt er gestreefd naar een publicatie in een gebonden bundel, ca. 270 pagina’s, bevattende:
a. een inleiding en leeswijzer met een uitklapbare algemene legenda voor de kaarten;
b. topografische kaartuitsneden 2006, schaal 1:10.000 tot 1:25.000 van de domeingronden waarop de bijzonderheden aangeduid en benoemd zijn; zo
mogelijk en indien relevant ook verdwenen aanleg of artefacten, inclusief een archeologische indicatie;
c. De geselecteerde ontwerpen als voorbeelden van toepasbaarheid.
Dit alles in een nader te bepalen oplage en verspreidingskring.
De werkgroep Kasteeldomeinen van de Stichting Limburgse Kastelen bestaat uit:
Mw. S. Keddeman, onderzoeker van Wageningen Universiteit
ir. K. de Vos-Reesink bestuurslid Stichting Limburgse Kastelen,
ir. B. Taken, landschapsarchitect, adviseur Stichting Limburgse Kastelen,
ir. F.Q. Hoebens, stedenbouwkundige, voorzitter;
ir. J. Houwen, regionaal planoloog, provincie Limburg;
ing. R. Gerats, beheersdeskundige, Stichting Limburgs Landschap;
drs. Th. Oberndorff, historicus, Huis voor de Kunsten Limburg;
prof. ir. K. Kerkstra, landschapsarchitect, em. WUR
Namens de Stichting Limburgse Kastelen,
drs. G.M.K. Kockelkorn, ir. F.Q. Hoebens,
voorzitter voorzitter werkgroep kasteeldomeinen
Het Stimuleringsfonds voor Architectuur ondersteunt het project ‘kasteeldomeinen Limburg’ als een Belvédère-kennisproject.
ONTWERPOPGAVE TER HORST, GEMEENTE HORST a/d MAAS
Huidige situatie
De kasteelruïne Ter Horst ligt ten noordoosten van de kern Horst. Voor het omliggend wandel-, natuur- en recreatiegebied Kasteelsche Bosschen is door Groenplanning bv een beheersplan opgesteld, waarna de gemeenteraad dit plan heeft vastgesteld: overwegend worden de huidige functies gehandhaafd. Enkele jaren geleden is langs de Tienrayseweg het Parkhotel gebouwd.
Hoewel het domein, overwegend eigendom van de gemeente, voor veel Horstenaren dient als recreatie- en uitloopgebied, wordt de ligging van Rijksweg A-73 als een barrière ervaren. De Kasteellaan, de oude verbinding vanaf De Oude Lind naar het kasteel, wordt overbrugd door deze rijksweg.
Planning 2009 – 2012
Rondom Horst is er veel in beweging, waardoor de ruimtelijke opgave beïnvloed kan worden. Actueel is de inrichting van het terrein van de Floriade, waar exhibitie en leisure voorop staan. Dat park zal daarna commercieel in stand blijven. De Floriade kan een spin-off effect krijgen in de regio. De gemeente voltooit het centrumplan Horst en langs de Venrayseweg wordt gedacht aan de intensivering van de agro-business.
Ontwerpopgave
Het gebied ten zuiden van de afslag Horst-Noord van rijksweg A73 kan na 2012 in aanmerking komen voor aanvullende recreatieve en/of toeristische voorzieningen, al dan niet in combinatie met een kleinschalige vestiging van administratieve centra van agro/high tech-bedrijven. Gevraagd wordt een plan te ontwerpen, waarbij enerzijds de cultuurhistorische waarden van het domein worden versterkt en anderzijds de scheidende werking van de rijksweg tot het minimum wordt teruggebracht.
ONTWERPOPGAVE MONTFORT, GEMEENTE ROERDALEN
Huidige situatie
De kasteelruïne Montfort ligt even westelijk van de kern Montfort. De ruïne wordt geconsolideerd door de Stichting Kasteel Montfort. Het jachttorentje uit de 19e eeuw is gerestaureerd en dient als infocentrum voor de ruïne en zijn omgeving. In een samenwerkingsverband tussen de Stichting Kasteel Montfort en de Stichting het Limburgs Landschap wordt gewerkt aan een versterking van de historische banden tussen het kasteel en zijn omgeving. Doelstelling is de landschappelijk, ecologische en cultuurhistorische waarden te herstellen.
Planning 2009-2012
Voor de omgeving van de ruïne is een plan opgesteld om de situatie van plm. 150 jaar geleden te herstellen. Gedacht wordt aan de verplaatsing van een agrarisch bedrijf, waardoor de historische tuinaanleg hersteld kan worden. De gronden ten noordoosten van het complex worden dan ontwikkeld tot natuurgebied. De gronden aansluitend aan de ruïne krijgen een functie voor passende grootschaliger evenementen zoals openluchtconcerten, riddertoernooien en schuttersfeesten.
Ontwerpopgave
Het grote domein komt in aanmerking voor aanvullende recreatieve en/of toeristische voorzieningen, voornamelijk binnen de bestaande gebouwen. Gevraagd wordt een plan te ontwerpen, waarbij enerzijds de cultuurhistorische waarden van het domein worden versterkt en anderzijds de herkenbaarheid voor recreanten en toeristen worden vergroot. Dit binnen de randvoorwaarde dat het domein grotendeels een kerngebied binnen de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) is en dat ontwikkelingen in lijn met het natuurbeleid dienen te liggen. Gedacht kan worden aan ontwikkelingen in de directe omgeving van de ruïne, het beter benutten van het complex zelf waaronder de kasteelkelders, maar ook aan ontwikkelingen aan de rand(en) van het ongeveer zeshonderd hectare groot domein.
ONTWERPOPGAVE SCHAESBERG, GEMEENTE LANDGRAAF
Huidige situatie
De ruïne van kasteel Schaesberg ligt aan de Slotweg / Kasteelweg, ten noordwesten van het gelijknamige dorp. De kasteelruïne Schaesberg bevindt zich in het dal van de Caumerbeek. Het kasteel werd door de familie Van Schaesberg rond 1570 gebouwd op de funderingen van een middeleeuwse voorganger en in 1650 uitgebreid. Vanaf 1733 werd het kasteel niet meer regelmatig bewoond en raakte het geleidelijk in verval. De imposante voorburcht bleef nog lange tijd intact, maar werd na een grote brand in 1965 afgebroken. De overblijfselen van het kasteel werden in 1977 geconsolideerd. De fundamenten en kademuren van de voorburcht werden in de jaren tachtig van de 20e eeuw opgemetseld.
Project “Eerherstel Landgoed Kasteel Schaesberg”
In 2008 is het college van B&W van de gemeente Landgraaf gestart met een voorverkenning van de plannen om het landgoed Kasteel Schaesberg en het omringende Haesdal in ere te herstellen. Op 12 maart 2009 heeft de gemeenteraad van Landgraaf ingestemd met het missiedocument, voorverkenningsdocument en het plan van aanpak voor de daarop volgende verkenningsfase. De resultaten van de verkenningsfase worden in 2010 aan de gemeenteraad aangeboden.
Het doel van het project is om kasteel Schaesberg en de voorburcht op een traditionele, ambachtelijke en wetenschappelijk verantwoorde wijze te herbouwen. Het omliggende gebied het Haesdal wordt heringericht. Daarbij zijn de cultuurhistorische en de natuur- en landschappelijke waarden van het kasteeldomein leidend, ter versterking van de beoogde toeristische en recreatieve functie. De herinrichting moet plaatsvinden op wetenschappelijke grondslag en een educatief karakter hebben.
Het project als geheel moet een antwoord geven op de ruimtelijke opgaven die in het gebied Haesdal aan de orde zijn: het verbeteren van de stedelijke uitloopfunctie en groene recreatiemogelijkheden van het gebied, aanpak van de waterproblematiek / water als structurend principe voor de inrichting van het gebied, aanpak van verrommeling, het zicht- en beleefbaar maken van de archeologische / cultuurhistorische waarden van het gebied en, in samenhang hiermee, de natuur en het landschap verder ontwikkelen.
Ontwerpopgave
Gevraagd wordt om, ter versterking van de cultuurhistorische waarden van het kasteeldomein, een plan te ontwerpen voor het door de gemeente Landgraaf beoogde toeristische en recreatieve gebruik van het Landgoed Kasteel Schaesberg.
ONTWERPOPGAVE LANDGOEDERENZONE MEERSSENERWEG, GEMEENTE MAASTRICHT
Huidige situatie
Tussen de wijk Limmel/Nazareth en Rothem (gemeente Meerssen) liggen langs de Meerssenerweg een aantal landgoederen, met name Kruisdonk, Mariënwaard, Villa Kanjel en over het spoor Vaeshartelt. Deze landgoederen zijn in de loop der tijden versnipperd geraakt. Oude structuren waaronder lanen en zichtlijnen zijn verdwenen mede ten gevolge van infrastructurele doorsnijdingen en de uitbreidingen van de Beatrixhaven. Het watersysteem in dit kwelgebied heeft zijn samenhang verloren.
Planning 2009 – 2012
Voor deze omgeving zijn en worden veel (soorten) plannen ontwikkeld:
a. het projectbureau A2 verwacht medio 2009 de plannen van drie consortia in relatie met de voorgenomen reconstructie van de aansluiting Rijksweg A2 en
Rijksweg A79, gekoppeld aan een nieuwe afslag naar de Beatrixhaven:
een natuurontwikkeling (BA2M, Willem Overmars), een Groene Loper langs de landgoederen (Avenue 2) of een Milieuvariant met
gereconstrueerde waterbeheersing (de Unie van Maastricht).
b. De eigenaren van de landgoederen hebben zich verenigd in een stichting, waartoe een schetsontwerp werd vervaardigd door De Groene Beuk- bureau
Copijn.
c. De Gebiedscommissie Maastricht-Mergelland heeft een projectnota opgesteld voor het gebied (zie website www.gomv.nl ).
De gemeente Maastricht staat een verkeerstechnische afwaardering voor van de Meerssenerweg zodra een nieuwe verbinding A2-Beatrixhaven is
gerealiseerd.
Ontwerpopgave
De landgoederenzone komt in aanmerking voor een samenhangende visie waar de zone op de eerste plaats functioneert als recreatief uitloopgebied voor Maastricht Noord-Oost en Meerssen ter weerszijden van de Meerssenerweg, een weldadige allee. De waarden van de bestaande landgoederen kunnen versterkt worden maar ook nieuwe landgoederen zijn inpasbaar.
Gevraagd wordt een plan te ontwerpen, waarbij enerzijds de cultuurhistorische waarden van de zone worden versterkt en anderzijds de herkenbaarheid, ook van het watersysteem in dit kwelgebied, wordt vergroot. Het planconcept dient inzicht te geven in het gehele gebied tussen Rothem en de Beatrixhaven, de uitwerking mag zich beperken tot een onderdeel.
Voor nadere oriëntatie kunnen ook de volgende websites geraadpleegd worden:
a. Zie website: http://www.a2maastricht.nl
b. Zie bijlage: Poster toekomstbeeld LGZ
c. Zie website: http://www.gomv.nl/maastricht-valkenburg/visie
Inschrijfformulier ontwerpopgave ‘Kasteeldomeinen Limburg’
Titel, voorletters, naam: ………………………………………………………………………...
Organisatie: ………………………………………………………………………...
Ontwerpende discipline ………………………………………………………………………...
Postcode, vestigingsplaats ………………………………………………………………………...
Telefoon kantooruren ………………………………………………………………………...
E-mailadres ………………………………………………………………………...
Bezoekt de informatiebijeenkomst in:
( ) Parkhotel Horst, Horst aan de Maas, op 15 mei 2009
( ) Schunck Glaspaleis, Heerlen, op 22 mei 2009
( ) kan geen van beide bijeenkomsten bezoeken
Schrijft in voor de:
( ) ontwerpopgave Ter Horst
( ) ontwerpopgave Montfort
( ) ontwerpopgave Schaesberg
( ) ontwerpopgave Landgoederenzone Meerssenerweg
Kan aanwezig zijn op de presentatiebijeenkomst d.d. 24 juli 2009 in Heerlen:
( ) ja
( ) nee
Wilt u het inschrijfformulier retourneren naar:
- info@limburgsekastelen.nl ofwel
- Stichting Limburgse Kastelen, Postbus 203, 6040 AE ROERMOND, o.v.v. ‘kasteeldomeinen’.
Wilt u ons:
- uiterlijk 10 mei laten weten of u de informatiebijeenkomst in Horst bezoekt;
- uiterlijk 17 mei laten weten of u de informatiebijeenkomst in Heerlen bezoekt.
-
De termijn voor de indiening van de ontwerpen sluit op 26 juni 2009.
Voor meer inhoudelijke informatie over het project kunt u terecht bij onderstaande weblink.